Opstellingen

Bert Hellinger ontwikkelde de inmiddels welbekende familieopstellingen. Zijn methode blijkt voor veel meer doeleinden geschikt. Behalve familieopstellingen zijn er individuele opstellingen, organisatieopstellingen, loopbaanopstellingen, marketingopstellingen, politieke opstellingen, scenario opstellingen, supervisie opstellingen en nog veel meer.

opstellingen

Wat maakt de methode van Hellinger nou zo populair?

Opstellingen maken een verbindend veld voelbaar en ervaarbaar. Mensen die jou nog nooit hebben ontmoet kunnen haarfijn de diepere dynamiek weerspiegelen van jouw situatie thuis of op het werk. Dit geeft opstellingen hun wonderlijke en ook werkzame naam.

Hoe zijn opstellingen ontstaan?

Hellinger heeft 25 jaar als priester en schoolhoofd gewerkt in Zuid-Afrika. Hier zag hij dat de katholieke mis en de Zulu rituelen veel overeenkomsten hadden. Na zijn uittreden heeft hij vele vormen van therapie ondergaan en bestudeerd, waaronder psychoanalyse; lichaamsgerichte psychotherapie; systeemtherapie ‘familie sculpting’ en NLP.

Al deze ervaringen hebben bijgedragen tot het ontwikkelen van familieopstellingen. Een van zijn belangrijkste uitgangspunten is de ‘fenomenologische basishouding’, waarbij je een probleem onderzoekt door de hier en nu ‘fenomenen’ te observeren vanuit je eigen stille midden. Je begint dus zonder vooropgezet kader van theorieën. Je laat je bewegen door wat je ervaart in het moment zonder er teveel over na te denken. Je volgt eenvoudigweg je eerste impulsen.

Verschillende soorten opstellingen

Alle vormen van systeemopstellingen hebben met elkaar gemeen dat het gaat over het onderzoeken van de hier en nu verhoudingen. Je zou het een onderzoek kunnen noemen naar het systemische veld waarin jouw vraagsteller geïnteresseerd is, dit kan bijna ieder veld zijn.

Hellinger zelf betracht hierbij altijd een zekere mate van nederigheid om niet aanmatigend te zijn richting de vraagsteller of het systeem dat je opstelt. Bij de opstellingen gaat het altijd over feiten (dus geen interpretaties of denkbeelden). Welke concrete elementen horen we in de vraag van de client. Daarbij vergeten we de client zelf niet. Die stellen we ook op. We laten ons niet verleiden door allerlei mooie verhalen en blijven bij de eenvoudige concrete elementen.

Bij de ontwikkeling van Hellinger zelf is duidelijk een ‘Mondriaan’-beweging te zien. Van een concrete richting (naar?) het abstracte, waarbij hij het concrete niet uit het oog verliest. Eerst werkte hij voornamelijk met het klassieke familie opstellen. Een therapeutische werkvorm met veel zinnen en veel werk door de therapeut. Daarna ontstond een werkvorm die hij ‘de beweging van de ziel’ noemde. Hierbij liet hij de representanten zelf langzaam de zielvolle beweging van het systeem volgen. De laatste tijd richt hij zich op de beweging van de spirit.

Politieke opstellingen

Hellinger legt zich toe op de essentie en heeft weinig oog voor de persoonlijkheid. Hij richt zich op het hart, op de ziel. Soms tot ongenoegen van onze ‘politieke’ persoonlijkheid, die medelijden kent en zichzelf graag als helper opstelt. Sommige journalisten schrijven negatief over Hellinger vanwege zijn soms stellige houding of zijn brieven aan Hitler. Bij nader onderzoek zie je dat het over verschillende uitgangspunten gaat. Hellinger spreekt vanuit een therapeutisch filosofische dimensie en hij wordt beoordeelt vanuit de normatieve politieke dimensie. Hitler in ons hart nemen betekent werkelijk vergeven en vrij worden, terwijl we hem schuldig achten aan volkerenmoord.

Politieke opstellingen zijn ontwikkelt om meer helderheid en duidelijkheid te krijgen bij het maken van politieke beslissingen. Hierbij speelt het brede systemische politieke veld een rol met zijn historische, sociale, culturele en economische achtergrond. Hierbij komt de vraagsteller zelf ook in het vizier te staan. Het is zelfs belangrijk dat er een duidelijke vraagsteller is; een probleem eigenaar. Sommige opstellers spelen hier meer mee dan anderen. Mijn ervaring is wel dat zonder probleem eigenaar het een vaag verhaal wordt zonder duidelijke uitkomst.

Individuele opstellingen

Dit zijn opstellingen die gebruikt worden in individuele coaching of therapie. In deze sessies werkt de begeleider niet met andere mensen, maar opent het systemische veld van de cliënt met behulp van bijvoorbeeld papier op de grond of stukken tapijt. De client zelf staat dan op alle verschillende plekken en doet zelf het onderzoek. Mijn ervaring is dat dit net zo krachtig kan werken als een opstelling in een groep.

In individuele sessies kan je ook gebruik maken van poppetjes, schaakstukken of theekopjes om daarmee de verhoudingen duidelijk te maken. Daarnaast is visualisatie ook een goed middel om het veld bewust en transformeerbaar te maken. Voor meer informatie hierover kan ik het boek van Ursula Franke aanraden genaamd “Als ik mijn ogen sluit, kan ik je zien”.

Organisatieopstellingen

Organisatieopstellingen zijn opstellingen die de organisatie in beeld brengen. Het maakt een cultuurscan van de onderliggende relationele dynamiek. Deze opstellingen kunnen meer gericht zijn op de onderlinge dynamiek binnen een management team of ook op de organisatie als geheel inclusief alle stakeholders. De energetische dynamiek in deze opstellingen is lichter dan in familieopstellingen. Je kunt immers wel ergens anders gaan werken, maar niet uit je familie stappen.

Loopbaan opstellingen

In loopbaanopstellingen kan de loopbaan worden onderzocht. Ook geschikt voor assesment. Er kan in een keer duidelijk worden of de betrokken persoon past binnen het team of de organisatie. Soms leiden deze opstellingen toch tot familie opstellingen, omdat bepaalde blokkades in de ontwikkeling van de loopbaan terug te voeren zijn tot de familiegeschiedenis. Geen nieuwe stap durven zetten en het gevoel hebben vast te zitten kan een verborgen loyaliteit bevatten aan iemand uit de familie van herkomst.

Marketing opstellingen

In marketingopstellingen kunnen verschillende marketing strategieën of nieuwe producten worden onderzocht. Je kunt bijvoorbeeld de verschillende producten, de verschillende strategieën en de verschillende doelgroepen opstellen om te onderzoeken hoe ze zich met elkaar verhouden. Een variant hierop zijn sales – opstellingen waarbij je de relatie met je klanten onderzoekt. Als er met een bepaalde klant iets niet goed loopt, kan je die klant opstellen en jezelf met je product of dienst.

Scenario opstellingen

Dit zijn opstellingen die gebruikt worden door scenario of boeken schrijvers om hun creatieve proces een (nieuwe) impuls te geven en onderzoek te doen naar het stuk dat ze schrijven. Daarbij worden behalve de rollen ook de schrijver en de lezer of de toeschouwers opgesteld. Bij het doen van deze opstellingen kwam tot de niet geringe verbazing van de schrijvers vaak het plot boven water, zonder dat de schrijver ook maar verteld had waar het stuk heen zou gaan. Deze opstellingen leverden de schrijvers vaak meer inzicht op in hun eigen stuk. Ze konden nu bepaalde rollen samenvoegen of zelfs rollen weglaten. Iets wat in familieopstellingen niet kan. Bovendien bleken hun scenario’s of boeken vaak veel weg te hebben van hun eigen familie systeem.

Supervisie opstellingen

Deze worden gebruikt bij supervisie en geven een prachtig beeld van de onbewuste overdrachten tussen bijvoorbeeld leraren en leerlingen, of tussen therapeuten en cliënten. Het laat zien hoe belangrijk persoonlijk ontwikkelen is voor mensgerichte beroepen en hoe snel je bepaalde aspecten van je eigen verleden meeneemt en op je leerlingen of cliënten plakt.

Hellinger zelf houdt zich veel bezig met de kunst van het helpen en hoe in de klassieke therapeutische relatie de cliënt verstrikt raakt met jou als (goede) vader of moeder, wat je nooit kunt worden omdat de cliënt toch loyaal blijft aan de eigen vader of moeder.

Naast bovengenoemde vormen blijken de mogelijkheden haast onbegrensd. Wij experimenteren met opstellingen met huisdieren, reincarnatie-opstellingen en shamanistische opstellingen met krachtdieren, gidsen en goden. Er worden astrologische opstellingen en opstellingen met bijbelverhalen gedaan ter voorbereiding van de preek. En de systemische benadering wordt ook steeds vaker ingezet zonder de methodiek van het opstellen. We werken met systemische coaching, gebruiken het in dialoogvormen, management-games en als ondersteuning bij onder andere stemvorming en trainingsacteurs.